(అధికారుల జీతాల నుండే నష్టపరిహారం – 15 రోజుల నోటీసు తప్పనిసరి – ఆర్టికల్ 142 కింద ప్రత్యేక మార్గదర్శకాలు)
న్యూఢిల్లీ, 01 జనవరి 2026 (లీగల్ రిపోర్టర్): దేశంలోని పలు రాష్ట్రాల్లో నేరారోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వారి ఇళ్లను అధికారులు బుల్డోజర్లతో కూల్చివేస్తున్న సంస్కృతికి (Bulldozer Justice) సుప్రీంకోర్టు ఫుల్ స్టాప్ పెట్టింది. చట్టపరమైన ప్రక్రియను పాటించకుండా చేసే ఏ కూల్చివేత అయినా రాజ్యాంగ విరుద్ధమని స్పష్టం చేసింది. ఈ మేరకు జనవరి 1 నుండి అమల్లోకి వచ్చేలా పాన్- ఇండియా (Pan-India) మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. తెలంగాణలో హైడ్రా (HYDRAA) కూల్చివేతల నేపథ్యంలో ఈ తీర్పు అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
ధర్మాసనం ఆగ్రహం: జస్టిస్ హృషికేశ్ రాయ్ మరియు జస్టిస్ ప్రశాంత్ కుమార్ మిశ్రా లతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ కేసును విచారించింది. “ఒక వ్యక్తి నేరస్థుడు అయినంత మాత్రాన అతని కుటుంబానికి ఆశ్రయం లేకుండా చేసే అధికారం అధికారులకు ఎవరిచ్చారు? ఇల్లు అనేది ప్రతి మనిషి కల, భద్రత. దాన్ని ఏకపక్షంగా కూల్చడం అంటే చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోవడమే (Rule of Law vs Rule of Force)” అని ధర్మాసనం ఘాటుగా వ్యాఖ్యానించింది.
సుప్రీంకోర్టు విధించిన ‘6 సూత్రాలు’ (Guidelines): రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 142 కింద తనకు ఉన్న విశేష అధికారాలను ఉపయోగిస్తూ కోర్టు ఈ నిబంధనలు విధించింది:
నోటీసు తప్పనిసరి: ఏ నిర్మాణాన్నైనా కూల్చివేయడానికి ముందు సంబంధిత యజమానికి రిజిస్టర్డ్ పోస్టు ద్వారా నోటీసు పంపాలి. ఆ నోటీసును ఇంటి బయట గోడపై అతికించాలి.
15 రోజుల గడువు: నోటీసు ఇచ్చిన తేదీ నుండి కనీసం 15 రోజుల సమయం ఇవ్వాలి. ఈలోపు ఎలాంటి కూల్చివేతలు చేపట్టకూడదు. బాధితులు కోర్టును ఆశ్రయించడానికి లేదా తమ సామాన్లు ఖాళీ చేయడానికి ఈ సమయం ఇవ్వాలి.
స్పష్టమైన కారణాలు: మున్సిపల్ చట్టంలోని ఏ సెక్షన్ ప్రకారం ఆ నిర్మాణం అక్రమమో, ఎందుకు కూల్చాల్సి వస్తుందో నోటీసులో స్పష్టంగా వివరించాలి (Speaking Order).
వ్యక్తిగత విచారణ: బాధితుల వాదనను అధికారులు స్వయంగా వినాలి (Personal Hearing).
వీడియోగ్రఫీ: నోటీసు అతికించడం మొదలుకొని, కూల్చివేత ప్రక్రియ పూర్తయ్యే వరకు వీడియో రికార్డింగ్ చేయాలి. ఆ ఫుటేజీని భద్రపరచాలి.
నష్టపరిహారం: ఈ నిబంధనలు ఉల్లంఘించి ఇళ్లు కూల్చితే, బాధితులకు రూ. 5 లక్షల నుండి రూ. 25 లక్షల వరకు నష్టపరిహారం చెల్లించాలి. ఈ మొత్తాన్ని తప్పు చేసిన అధికారుల జీతాల నుండి వసూలు చేయాలని కోర్టు సంచలన ఆదేశాలిచ్చింది.
రాత్రికి రాత్రే ఇళ్లు కూల్చేసి, ప్రజలను రోడ్డున పడేసే అధికారులకు ఈ తీర్పు గట్టి హెచ్చరిక.