(కంపెనీ రోజువారీ వ్యవహారాలతో సంబంధం లేని డైరెక్టర్లపై క్రిమినల్ చర్యలు చెల్లవు – సెక్షన్ 141 NI Act విశ్లేషణ)
హైదరాబాద్, లీగల్ రిపోర్టర్: కార్పొరేట్ రంగంలో, ముఖ్యంగా చెక్ బౌన్స్ కేసుల్లో (సెక్షన్ 138 NI Act) స్వతంత్ర డైరెక్టర్లు (Independent Directors) మరియు నామినీ డైరెక్టర్లకు హైకోర్టు పెద్ద ఊరటనిచ్చింది. ఒక కంపెనీ జారీ చేసిన చెక్ బౌన్స్ అయినప్పుడు, ఆ కంపెనీలో ఉన్న డైరెక్టర్లందరినీ గుడ్డిగా నిందితులుగా చేర్చడం కుదరదని స్పష్టం చేసింది. కేవలం కంపెనీ రోజువారీ కార్యకలాపాల్లో (Day-to-day affairs) పాలుపంచుకునే వారికి మాత్రమే క్రిమినల్ బాధ్యత (Vicarious Liability) ఉంటుందని తీర్పు చెప్పింది.
కేసు నేపధ్యం: ఒక ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ కంపెనీ వ్యాపార లావాదేవీల కోసం రూ. 50 లక్షల చెక్ ఇచ్చింది. అది బౌన్స్ అయ్యింది. ఫిర్యాదుదారుడు కంపెనీతో పాటు, అందులో ఉన్న ఐదుగురు డైరెక్టర్లపై కేసు వేశాడు. అందులో ఇద్దరు డైరెక్టర్లు తాము కేవలం ఇండిపెండెంట్ డైరెక్టర్లమని, చెక్ పై సంతకం చేయలేదని, కంపెనీ ఆర్థిక వ్యవహారాలతో తమకు సంబంధం లేదని హైకోర్టులో క్వాష్ పిటిషన్ వేశారు.
న్యాయస్థానం విశ్లేషణ: నెగోషియబుల్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ యాక్ట్ లోని సెక్షన్ 141 ప్రకారం, కంపెనీ తరఫున నేరం జరిగినప్పుడు, ఆ సమయానికి కంపెనీ బాధ్యతలు చూసుకుంటున్న వారు మాత్రమే శిక్షార్హులు.
ఎస్.ఎం.ఎస్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ Vs నీతా భల్లా కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును హైకోర్టు ప్రస్తావించింది.
“ఫిర్యాదులో కేవలం ‘వీరు డైరెక్టర్లు’ అని రాస్తే సరిపోదు. వారు నేరంలో ఎలా భాగస్వామ్యులో, వారికి కంపెనీ నిర్వహణలో ఎలాంటి పాత్ర ఉందో స్పష్టంగా రాయాలి.”
కేవలం బోర్డు మీటింగ్స్ కి హాజరయ్యే నాన్-ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్లను చెక్ బౌన్స్ కేసుల్లో ఇరికించడం సరికాదు.
తీర్పు: సంబంధిత ఇద్దరు డైరెక్టర్లపై కేసును హైకోర్టు కొట్టివేసింది. చెక్ పై సంతకం చేసిన వారు (Signatory) మరియు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ (MD) మాత్రమే విచారణ ఎదుర్కోవాలని స్పష్టం చేసింది. ఈ తీర్పు కంపెనీల డైరెక్టర్లుగా చేరే వారికి న్యాయపరమైన రక్షణ కల్పిస్తుంది.