అరెస్ట్ చేసేటప్పుడు ‘కారణాలు’ చెప్పాల్సిందే – డీకే బసు మార్గదర్శకాలు

(అరెస్ట్ మెమో ఇవ్వకుండా కస్టడీలోకి తీసుకుంటే అది చట్టవిరుద్ధం – ఆర్టికల్ 22(1) ఉల్లంఘనే)

హైదరాబాద్, లీగల్ రిపోర్టర్: పోలీసుల అధికారాలకు, పౌరుల హక్కులకు మధ్య ఉన్న గీతను న్యాయస్థానం మరోసారి స్పష్టంగా గీసింది. ఒక వ్యక్తిని అరెస్ట్ చేసేటప్పుడు, అతన్ని ఎందుకు అరెస్ట్ చేస్తున్నారో (Grounds of Arrest) రాతపూర్వకంగా తెలపకపోతే, ఆ అరెస్ట్ చట్టవిరుద్ధమని (Illegal) హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. డీకే బసు Vs స్టేట్ ఆఫ్ వెస్ట్ బెంగాల్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన మార్గదర్శకాలను పోలీసులు కచ్చితంగా పాటించాల్సిందేనని తేల్చి చెప్పింది.

ఘటన వివరాలు: ఒక సివిల్ తగాదాకు సంబంధించిన విషయంలో పోలీసులు ఒక వ్యక్తిని అర్ధరాత్రి అతని ఇంటి నుండి తీసుకువెళ్లారు. ఎందుకు తీసుకెళ్తున్నారు అని కుటుంబ సభ్యులు అడిగినా సమాధానం చెప్పలేదు. మరుసటి రోజు ఉదయం అతన్ని మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరిచారు. పోలీసులు రిమాండ్ కోరగా, నిందితుడి తరఫు న్యాయవాది “అరెస్ట్ మెమో ఇవ్వలేదు, కారణాలు చెప్పలేదు” అని వాదించారు. కింది కోర్టు రిమాండ్ ఇచ్చినా, హైకోర్టు దాన్ని తప్పుబట్టింది.

చట్టం ఏం చెబుతోంది? రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 22(1) ప్రకారం, ఏ వ్యక్తిని కూడా అరెస్ట్ కారణాలు చెప్పకుండా కస్టడీలో ఉంచకూడదు. అలాగే భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత (BNSS) లోని సెక్షన్లు కూడా ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

అరెస్ట్ మెమో (Arrest Memo): అరెస్ట్ చేసే సమయం, స్థలం, సాక్షుల సంతకం, అరెస్ట్ అయిన వ్యక్తి సంతకంతో కూడిన మెమోను అక్కడికక్కడే తయారు చేయాలి.

కుటుంబానికి సమాచారం: అరెస్ట్ అయిన వ్యక్తి ఎక్కడున్నాడో అతని కుటుంబ సభ్యులకు లేదా మిత్రులకు పోలీసులు వెంటనే సమాచారం ఇవ్వాలి.

హైకోర్టు ఆదేశాలు: కేవలం పై అధికారుల ఒత్తిడి ఉందనో, కేసు తీవ్రత ఉందనో చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియను (Due Process) విస్మరించకూడదని కోర్టు పోలీసులను హెచ్చరించింది. రిమాండ్ డైరీలో అరెస్ట్ కారణాలు స్పష్టంగా లేకపోతే మేజిస్ట్రేట్లు రిమాండ్ తిరస్కరించాలని సూచించింది. పౌరుల వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ చాలా విలువైనదని గుర్తుచేసింది.