(ఎలక్ట్రానిక్ సాక్ష్యానికి ‘సర్టిఫికేట్’ తప్పనిసరి – భారతీయ సాక్ష్య అధినియం సెక్షన్ 63 పై స్పష్టత)
హైదరాబాద్, లీగల్ రిపోర్టర్: ఆధునిక కాలంలో నేరాలు మరియు సాక్ష్యాలు డిజిటల్ రూపంలోకి మారిపోయాయి. వాట్సాప్ చాట్స్, ఈమెయిల్స్, కాల్ రికార్డింగ్స్ కోర్టులో ప్రధాన సాక్ష్యాలుగా మారుతున్నాయి. అయితే, వీటిని కోర్టులో సమర్పించేటప్పుడు అనుసరించాల్సిన పద్ధతులపై తెలంగాణ హైకోర్టు ఇటీవల ఒక కీలక తీర్పును వెలువరించింది. భారతీయ సాక్ష్య అధినియం (BSA – 2023) లోని సెక్షన్ 63 (పాత Evidence Act లోని సెక్షన్ 65B) ప్రకారం, సరైన సర్టిఫికేషన్ లేకుండా సమర్పించే ఎలక్ట్రానిక్ సాక్ష్యాలను పరిగణనలోకి తీసుకోలేమని స్పష్టం చేసింది.
కేసు వివరాలు: ఒక చీటింగ్ కేసుకు సంబంధించి, ఫిర్యాదుదారుడు నిందితుడితో జరిపిన వాట్సాప్ సంభాషణల (WhatsApp Chats) స్క్రీన్ షాట్లను ప్రింవుట్ తీసి ట్రయల్ కోర్టులో సాక్ష్యంగా సమర్పించారు. అయితే, ఆ ప్రింట్లు తీసుకున్న ఎలక్ట్రానిక్ పరికరం (Mobile/Computer) సరిగ్గా పనిచేస్తోందని, ఆ డేటాలో ఎలాంటి మార్పులు చేయలేదని ధృవీకరించే సర్టిఫికేట్ ను జత చేయలేదు. దీంతో కింది కోర్టు ఆ సాక్ష్యాన్ని తిరస్కరించింది. దీన్ని సవాలు చేస్తూ హైకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలైంది.
హైకోర్టు విశ్లేషణ: సుప్రీంకోర్టు గతంలో ఇచ్చిన అర్జున్ పండిత్రావ్ ఖోట్కర్ Vs కైలాష్ గోరఖ్ తీర్పును మరియు కొత్త చట్టంలోని నిబంధనలను హైకోర్టు ఉటంకించింది.
సెకండరీ ఎవిడెన్స్: ఒరిజినల్ డివైజ్ (మొబైల్ ఫోన్) ను కోర్టులో సమర్పిస్తే సర్టిఫికేట్ అవసరం లేదు. కానీ, అందులోని సమాచారాన్ని ప్రింట్ తీసి లేదా సీడీలో కాపీ చేసి (Secondary Evidence) ఇస్తున్నప్పుడు, అది ఒరిజినల్ తో సమానమని చెప్పడానికి సర్టిఫికేట్ తప్పనిసరి.
ట్యాంపరింగ్ ముప్పు: డిజిటల్ సాక్ష్యాలను ఫోటోషాప్ లేదా ఎడిటింగ్ ద్వారా మార్చే అవకాశం ఉంది. అందుకే, “ఆ సమయంలో ఆ పరికరం నా ఆధీనంలోనే ఉంది, అది సరిగ్గా పనిచేసింది” అని సాక్ష్యం ఇచ్చే వ్యక్తి లిఖితపూర్వకంగా సర్టిఫికేట్ ఇవ్వాలి.
తీర్పు: కేవలం స్క్రీన్ షాట్ల ఆధారంగా నేరాన్ని నిర్ధారించలేమని, చట్టప్రకారం సర్టిఫికేట్ లేని ఎలక్ట్రానిక్ రికార్డులు న్యాయపరంగా చెల్లవని (Inadmissible) హైకోర్టు తేల్చిచెప్పింది. ఈ తీర్పుతో సైబర్ క్రైమ్ కేసులు మరియు వైట్ కాలర్ నేరాల విచారణలో పోలీసులకు మరియు న్యాయవాదులకు ఒక స్పష్టమైన మార్గదర్శకం లభించింది.