దేశవ్యాప్తంగా పెండింగ్ లో ఉన్న 33 లక్షల కేసులు – సెక్షన్ 143A కింద మధ్యంతర పరిహారం తప్పనిసరి చేసిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనం)
న్యూఢిల్లీ, 02 జనవరి 2026 (లీగల్ రిపోర్టర్): వ్యాపారస్తులు మరియు సాధారణ ప్రజలకు పెను సమస్యగా మారిన చెక్ బౌన్స్ కేసుల (Cheque Bounce Cases) విచారణలో జాప్యాన్ని నివారించడానికి సుప్రీంకోర్టు కీలక చర్యలు చేపట్టింది. నెగోషియబుల్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ చట్టం (NI Act – 1881) లోని సెక్షన్ 138 కింద నమోదైన కేసులను నిర్ణీత గడువులోగా పరిష్కరించాలని కింది కోర్టులను ఆదేశించింది.
షాకింగ్ గణాంకాలు: భారత న్యాయ వ్యవస్థలో సివిల్ మరియు క్రిమినల్ కేసుల తర్వాత అత్యధికంగా ఉన్నవి చెక్ బౌన్స్ కేసులే. తాజా గణాంకాల ప్రకారం:
దేశవ్యాప్తంగా 33.4 లక్షల చెక్ బౌన్స్ కేసులు వివిధ కోర్టుల్లో పెండింగ్ లో ఉన్నాయి.
వీటిలో సుమారు 5 లక్షల కేసులు 5 సంవత్సరాలకు పైగా విచారణ దశలోనే ఉన్నాయి.
ఈ జాప్యం వల్ల వ్యాపార విశ్వాసం (Business Trust) దెబ్బతింటోందని సుప్రీం ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.
కీలక ఆదేశాలు – సెక్షన్లు: సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఈ కింది మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది:
6 నెలల డెడ్లైన్: ఎన్.ఐ యాక్ట్ (NI Act) లోని సెక్షన్ 143(3) ప్రకారం.. కేసు నమోదైన నాటి నుండి 6 నెలల్లోగా విచారణ పూర్తి చేసి తీర్పు వెలువరించాలి. దీన్ని మేజిస్ట్రేట్లు కచ్చితంగా పాటించాలి. వాయిదాలు ఇవ్వకూడదు.
మధ్యంతర పరిహారం (Section 143A): నిందితుడు కావాలనే కాలయాపన చేస్తుంటే, బాధితుడికి తక్షణ ఉపశమనం కోసం.. చెక్ మొత్తంలో 20% (ఇరవై శాతం) వరకు మధ్యంతర పరిహారంగా (Interim Compensation) చెల్లించాలని కోర్టు ఆదేశించాలి. నిందితుడు కేసు ఓడిపోతే మిగతా మొత్తం కట్టాలి.
జాయింట్ ట్రయల్ (Joint Trial): ఒకే వ్యక్తిపై, ఒకే లావాదేవీకి సంబంధించి (ఉదా: లోన్ వాయిదాలు) 4-5 చెక్కులు బౌన్స్ అయితే.. ప్రతి చెక్ కు విడివిడిగా కేసు నడపకూడదు. అన్నింటినీ కలిపి ఒకే విచారణగా (Single Trial) పరిగణించాలి. దీనివల్ల కోర్టు సమయం ఆదా అవుతుంది.
సమన్ల జారీ: నిందితుడు సమన్లు (Summons) తీసుకోకుండా తప్పించుకుంటే, వాట్సాప్ లేదా ఈమెయిల్ ద్వారా పంపిన సమన్లను కూడా చెల్లుబాటు అయ్యేవిగా పరిగణించాలని కోర్టు సూచించింది.
ఈ మార్పులతో ఆర్థిక నేరాల విచారణలో వేగం పెరుగుతుందని, బాధితులకు త్వరగా న్యాయం జరుగుతుందని న్యాయ నిపుణులు భావిస్తున్నారు.